4. CO2-neutraal

In het Klimaatakkoord van 2019 is afgesproken dat in 2030 tenminste 49 procent van de CO₂-uitstoot is gereduceerd (t.o.v. 1990) en 1,5 miljoen woningen van het aardgas af zijn. Nederland voldoet daarmee aan de Europese CO₂-doelstellingen. Op 30 juni 2022 zijn met de ondertekening van de Nationale Prestatieafspraken (NPa) tussen de woningcorporaties, gemeenten, huurders en het Rijk bindende afspraken gemaakt over de aantallen te verduurzamen woningen en aantallen bestaande woningen die in 2030 aardgasloos zijn. Met het realiseren van die prestatieafspraken wordt invulling gegeven aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord. Ook deltaWonen draagt bij aan het realiseren van die afgesproken aantallen.

Niet alleen omdat we dit hebben afgesproken, maar ook omdat de energietransitie bijdraagt aan onze doelen op het gebied van betaalbare woonlasten, woongeluk (comfort) en toekomstbestendige wijken (klimaat, energie). Op lokaal niveau kunnen we specifieke maatregelen nemen die direct een positieve invloed hebben op deze thema’s.

In de Nationale Prestatieafspraken (NPa) tussen Aedes en het Rijk zijn geen expliciete doelstellingen opgenomen over de hoeveelheid CO₂ die corporaties moeten gaan reduceren. Wel zijn nadrukkelijke doelstellingen geformuleerd en afspraken gemaakt over de verdere verduurzaming van het corporatiebezit in Nederland, om daarmee de landelijke klimaatdoelstellingen te halen. In 2023 hebben wij deze doelstellingen vertaald naar de opgave voor deltaWonen. De doelstellingen zijn gesplitst naar de aantallen te isoleren woningen en de aantallen gasloos te maken woningen.

De nieuwe vastgestelde portefeuilledoelstellingen van deltaWonen luiden als volgt:

• In de periode 2023-2030 worden er minimaal 3.400 bestaande woningen toekomstklaar geïsoleerd (jaarlijks gemiddeld 424 woningen) en het liefst zelfs 4.400 woningen (jaarlijks gemiddeld 550 woningen);
• In de periode 2023-2030 worden er minimaal 2.900 bestaande woningen gasloos gemaakt (jaarlijks gemiddeld 363 woningen) en het liefst zelfs 3.650 woningen (jaarlijks gemiddeld 456 woningen);
• In 2028 hebben de woningen van deltaWonen geen energielabel E, F of G meer.

Als volgende stap in het proces van de ontwikkeling van een groot warmtenet in Zwolle-Noord is in 2023 de Samenwerkingsovereenkomst getekend. In de wijk Berkum hield de gemeente Zwolle een wijkraadpleging. Het ‘all-electric’-advies van deltaWonen is meegenomen en wordt in 2024 uitgewerkt tot een warmteplan. We hanteren hierbij als randvoorwaarde dat de woonlasten voor onze huurders niet stijgen.

De activiteiten pakken we in goed overleg op met gemeenten, energiebedrijven en andere stakeholders.  

Innovatietraject 2 - Spoorzone Zwolle
In de gebiedsontwikkeling van de Spoorzone in Zwolle nemen we zitting in de Energie expertise werkgroep. Deze werkgroep constateerde dat de gebiedsontwikkeling hinder zal ondervinden van het overbelaste elektriciteitsnetwerk. De verwachting is dat dit netwerk regionaal, maar zeker in en rond Zwolle, overvol zal raken door de toename van het duurzaam verwarmen van woningen, het opwekken van duurzame elektriciteit (wind en zon) en het elektrische vervoer. Daarom startte de expertise werkgroep in 2023 een onderzoek naar de mogelijkheden voor lokale energiesystemen (waarbij het pilotproject in Kampen, zie hierboven, een goede eerste referentie vormt).
 
Innovatietraject 3 - Programma ‘1001 Wijken van de Toekomst’
Samen met de strategische- en innovatieafdelingen van Alliander, Enexis en Alliantie werken we aan de oprichting van het programma ‘1001 Wijken van de Toekomst’. Het doel is om op basis van lopende projecten (zoals Spoorzone Zwolle en Waterstof Kampen) samen met netwerkbeheerders proactief te sturen op het voorkomen van overbelasting van het elektriciteitsnetwerk. 
 
Innovatietraject 4 - Monitoren duurzame installaties
In 2023 zijn we in samenwerking met installatiebedrijf Breman een pilot gestart om duurzame installaties te monitoren, met als doel deze installaties efficiënter te onderhouden en te exploiteren. Dit succesvolle project is inmiddels uitgebreid en zal naar verwachting in 2024 samen met Cloudgarden en Hogeschool Windesheim verder doorontwikkeld worden. Hierbij kan ook de monitoring van de energieprestatievergoeding (EPV) geheel worden uitgevoerd en gerapporteerd.

Innovatietraject 5 – Grootschalig windenergie inkopen
Innax, adviesbureau voor verduurzaming van woningen en gebouwen, voert een uitgebreid haalbaarheidsonderzoek uit om langjarig en tegen een zeer scherp tarief windenergie in te kopen (het transport van de op zee opgewekte energie vindt tijdens daluren plaats om netwerkcongestie te voorkomen). Naast deltaWonen nemen meerdere corporaties deel aan dit onderzoek. Het doel is om duurzame energie langjarig en grootschalig en tegen vaste betaalbare tarieven beschikbaar te hebben voor de inwoners van onze huurwoningen. De eerste resultaten van het onderzoek worden in het tweede of derde kwartaal van 2024 opgeleverd.

Innovatietraject 6 – Het innovatieve inkoopproject Launching Customership 
‘Launching Customership’ is een innovatief inkooptraject, georganiseerd door de provincie Overijssel. DeltaWonen neemt deel als beoogd inkoper/opdrachtgever voor opslagsystemen van warmte en/of elektriciteit en alternatieve installaties voor cv-ketels. In 2023 zijn verschillende batterij- en verwarmingssystemen getest. In 2024 wordt dit project verder doorgezet met het in de praktijk testen van een thermische buffer en een circulaire batterij. 

Ons doel? Maximale circulariteit. De materialen van deze keukens zijn niet alleen herbruikbaar, maar ook demonteerbaar en recyclebaar. In nauwe samenwerking met de afdeling Planmatig Onderhoud en Woningverbetering (PO/WVB) en de toenmalige projectmanager Circulariteit hebben we gekozen voor de innovatieve ‘NeverEnding Kitchen’ van het bedrijf Triboo. Deze keuken voldoet aan al onze gestelde voorwaarden, aangezien Triboo vanuit een diepgewortelde motivatie voor circulariteit deze keuken heeft ontworpen.

Binnen ons vastgoedportfolio hebben we inmiddels meerdere van deze circulaire keukens geïnstalleerd. Tijdens de uitvoering ontdekten we een onverwacht bijkomend voordeel: doordat de circulaire keuken over de bestaande tegels en oude leidingen wordt geplaatst, minimaliseren we de sloopwerkzaamheden tot slechts het verwijderen van het oude keukenblok. Hierdoor kunnen we theoretisch binnen één dag de oude keuken vervangen en de nieuwe, volledig gebruiksklare keuken opleveren. Hierdoor ondervinden onze huurders veel minder overlast. 

Helaas blijkt uit de evaluatie dat, ondanks de technische voordelen die wij als experts hebben benadrukt, de door de bewoners geuite zorgen zwaarder wegen. De weerstand tegen de NeverEnding Kitchen is aanzienlijk. Een van de bezwaren is dat de huurders vanwege de beperkte ruimte aan de achter- en zijkanten van de keuken, haast geen mogelijkheid hebben om hun eigen kooktoestel/koelkast te plaatsen. Bovendien spelen zaken zoals het niet betegelen van de spatwand een belangrijke rol in de perceptie van de huurders. Uiteindelijk hebben we zelfs overwogen of een tweesporenbeleid haalbaar zou zijn, waarbij de NeverEnding Kitchen wordt toegepast bij mutaties en onze ‘basis Keller keuken’ bij vervanging in bewoonde staat. Om grip op de kwaliteit te houden en vanuit ontwerpoverwegingen hebben we echter van dit tweesporenbeleid afgezien.

Het is duidelijk dat de behoeften en voorkeuren van onze huurders centraal staan. Daarom gaan we onze aanpak heroverwegen om ervoor te zorgen dat we niet alleen technische vooruitgang boeken, maar ook de tevredenheid van onze huurders handhaven. Als reactie op onze ervaringen heeft keukenfabrikant Keller aangegeven inmiddels ook aan een circulaire keuken te werken

Ferdinand Bolstraat 
In de wijk Dieze zijn aan de Ferdinand Bolstraat en omgeving elf grondgebonden eengezinswoningen van de jaren ‘50 verduurzaamd, in combinatie met planmatig onderhoud. Het betreft ‘versnipperd’ bezit met een energielabel E of lager en met asbesthoudende daken. De werkzaamheden zijn hier in de tweede helft van 2023 gestart en volgens planning eind december aan deltaWonen opgeleverd. Vanuit de verduurzamingsmaatregelen zijn de niet-geïsoleerde asbesthoudende daken vervangen voor nieuwe geïsoleerde daken met een gelijke nok- en gootlijn als die van de naastgelegen koopwoningen. Ook kregen particuliere woningeigenaren het aanbod om mee te doen met dit verduurzamingsproject. Het resultaat van de verduurzamingsmaatregelen is dat de warmtevraag is gereduceerd tot op of onder ‘De Standaard’ waarmee de woningen op een lagere tempratuur verwarmd kunnen worden. Hiermee zijn de woningen klaar om voor 2050 van het gas af te gaan. 

Sint Michaelstraat  
Aan de Sint Michaelstraat in de wijk Diezerenk in Zwolle staat een wooncomplex met 22 grondgebonden woningen. De bewoners konden in 2011 (vrijwillig) meedoen aan een moderniseringsronde. Niet alle bewoners deden destijds mee, wat heeft geresulteerd in de huidige situatie, waarbij elf woningen een energielabel A hebben en elf woningen nog steeds een energielabel C of D. In 2024 gaan we deze woningen alsnog verduurzamen tot energielabel A. De voorbereidingen zijn eind 2023 begonnen.

Volkernstraat Zwolle  
Aan de Volkernstraat, de Voochtstraat en de Jupiterstraat in de Zwolse wijk Dieze hebben we eind 2023 de woningverbetering aan de vijf woongebouwen met in totaal 30 appartementen afgerond. Naast het planmatig onderhoud hebben we de woningen naar minimaal energielabel A verduurzaamd. Waar nodig vernieuwden we ook de keuken, het toilet en de badkamer. Bewoners kregen ook de keuze om een plattegrondwijziging door te voeren, waarmee de woning een indeling kreeg die beter past bij deze tijd en de toekomst.  

Lassuslaan
Aan de Lassuslaan in de Zwolse wijk Holtenbroek staan 88 grondgebonden woningen met energielabel D, E, F en zelfs G. Begin 2023 zijn we gestart met de modernisering van deze woningen. Ze worden onder meer goed geïsoleerd en krijgen HR+++ glas. Daarnaast plaatsen we warmte-terugwin-ventilatiesystemen, die zorgen voor de ventilatie van de woning. Na deze werkzaamheden komen de woningen gemiddeld uit op energielabel A+. In een pilot krijgen twee van deze woningen een uitbreiding op dit systeem. Daarbij wordt ook onder de vloer geventileerd met voorverwarmde lucht. 

Naast het isoleren, voeren we onderhoud uit aan voeg- en metselwerk, vervangen we de raamdorpels en schilderen we het houtwerk aan de buitenzijde. Binnen worden alle toiletten en badkamers vervangen. In tien woningen vervangen we bovendien de keukens door een NeverEnding Kitchen; een volledig demontabele keuken die voor het merendeel uit circulaire materialen bestaat. Ook dit is een pilot. De bewoners kunnen kiezen of zij elektrisch willen koken. Alle woningen krijgen hiervoor een aansluiting. 

Jupiterstraat 
In de wijk Dieze-Oost aan de Jupiterstaat staat een wooncomplex met 35 appartementen waarin voornamelijk senioren wonen. Hier hebben we in 2023 verduurzamingsmaatregelen doorgevoerd, gecombineerd met planmatig onderhoud. De appartementen hebben nu gemiddeld een energielabel A met daarbij een warmtevraag die voldoet aan ‘De Standaard’. Hiermee is het wooncomplex klaar om voor 2050 van het gas af te gaan. Ook is er de mogelijkheid om het wooncomplex aan te sluiten op een warmtenetwerk met een lage temperatuur. Tijdens het vernieuwen van het dak hebben we technisch rekening gehouden met het plaatsen van zonnepanelen. Ook hebben we de vluchtroutes bij brand verbeterd, door noodtrappen op het einde van de galerijen te plaatsen. Daarnaast kreeg de uitstraling van het wooncomplex een upgrade, waardoor de uitstraling weer aansluit op de huidige tijd.

Wezep

Nieuwlandsweg 
In 2021 zijn we samen met TU Delft en TNO de 28 woningen aan de Nieuwlandsweg in Wezep gaan monitoren. Het doel was inzicht te krijgen in de manier waarop de bewoners binnen dit complex uit de jaren ’70 hun woningen verwarmen en ventileren en warmte gebruiken. Op basis van deze monitoring besloten we diverse technische maatregelen door te voeren, zoals het installeren van een hybride warmtepomp, een ventilatiesysteem met warmte-terug-winning en zonnepanelen. Daarnaast besloten we de schil (vloer, gevel en dak) van de woningen hoogwaardig te isoleren. Vervolgens zijn we in februari 2023 gestart met de uitvoering van de ingrijpende woningverbetering. Volgens planning werden de werkzaamheden voor de zomervakantie opgeleverd aan deltaWonen. Dankzij de verduurzamingsmaatregelen is de warmtevraag gereduceerd tot op of onder “De Standaard” en hebben de woningen nu een energielabel A+++. De bewoners beoordeelden het verloop van de werkzaamheden met een 8,8.

In samenspraak met de bewoners gaan we in 2024 de woningen opnieuw monitoren om zo het effect van de technische maatregelen te toetsen en te kijken hoe de bewoners bijvoorbeeld omgaan met het ventilatiesysteem met warmte-terug-winning. 

Bij dit project vormde circulariteit de basis. Omdat de aanwezige hr-ketels nog een levensduur van minimaal zes jaar hebben en het huidige HR-glas nog prima aan de eisen rondom isolatie voldoet, besloten we deze onderdelen niet te vervangen. Wel hebben we veel aandacht besteed aan het kier- en tochtdicht maken van de aansluitingen met de kozijnen en gevel. Ook is het voeg- en metselwerk gerepareerd en zijn de gevels gereinigd.

Wezep

Ribesstraat  
De Ribesstraat in Wezep bestaat in totaal uit 62 woningen. In 2013 is een E-Renovatie uitgevoerd. Daarbij kregen 29 van de woningen door isolerende maatregelen een energielabel B. Destijds kozen de bewoners van 33 adressen ervoor om niet mee te doen aan de woningverbetering. Deze 33 woningen hebben daardoor nog een energielabel D, E, F of zelfs G. Met een uitloop naar 2024 zijn deze 33 woningen in 2023 alsnog verbeterd, zodat een energielabel B is behaald. De werkzaamheden sluiten aan op de uitvoeringen die in 2013 hebben plaatsgevonden, zodat alle woningen van dit complex aan dezelfde standaard voldoen. Naast een energetische ingreep aan de 33 woningen van de zogenaamde spijtoptanten (vorige renovatie hebben geweigerd en nu uitgenodigd worden om alsnog mee te doen), staat voor alle woningen van dit complex een periodieke buitenschilderwerkbeurt op de planning. 

Kampen

Kievitstraat en omgeving
In 2023 hebben we de startnotitie en het investeringsbesluit genomen om 153 grondgebonden eengezinswoningen uit de jaren ’60 te verduurzamen in combinatie met planmatig onderhoud. Vanuit dit genomen besluit is de voorbereiding opgestart. De gewenste prestaties zijn vertaald in een Plan van Eisen (PvE) waarop door de aannemer een ontwerp is opgesteld. Dit ontwerp heeft geresulteerd in drie modelwoningen. Eind 2023 zijn we gestart met de bewonersparticipatie om de benodigde 70% instemming vanuit de bewoners op te halen. We hopen in april 2024 met het project te starten en verwachten dat het project in september 2025 aan deltaWonen wordt opgeleverd.

De huidige woningen hebben vooralsnog energielabel E-, F- of G, waarop eind 2028 vanuit het nationaal isolatieprogramma een verbod komt. Nadat we alle verduurzamingsmaatregelen hebben doorgevoerd, waaronder het installeren van een hybride warmtepomp, een ventilatiesysteem met warmte-terug-winning, zonnepanelen en het hoogwaardig isoleren van de schil (vloer, gevel, dak), verwachten wij hier een gemiddeld energielabel A+++ te behalen met een warmtevraag tot op of beneden “De Standaard”.

Het vervangen van de houten begane grondvloeren voor hoogwaardig geïsoleerde vloeren wordt aangeboden als bewonerskeuze, in samenspraak met de klankbordgroep (afvaardiging van de bewoners). Het kan zijn dat het niet voor iedere huurder haalbaar is om deze maatregel, samen met de andere maatregelen, uit te laten voeren als de woning in bewoonde staat is. In dat geval wordt de isolatie van de vloeren voor het team Dagelijks Onderhoud uitgevoerd tijdens de mutatie. Tijdens het project worden ook de elektriciteitsaansluitingen van de woningen verzwaard (3x25 ampère), waarop netbeheerder Enexis heeft besloten om het gehele stroomnet in de wijk te verzwaren, om zo klaar te zijn voor de toekomst en congestieproblemen te voorkomen. 

DeltaWonen is een van de grotere opdrachtgevers in de regio. Onze benadering van samenwerking in de bouwbranche ondergaat een voor ons revolutionaire transformatie. Zo willen we geen rigide voorschriften voor marktpartijen dicteren, maar dagen we hen uit om met de meest innovatieve oplossingen voor onze bouw- en renovatieopgaven te komen. We zijn afgestapt van een productgerichte benadering in onze vraagstelling naar de markt en richten ons nu op prestatiegerichte eisen. We fixeren ons niet langer op 'de laagste prijs' en 'initiële investeringskosten', maar verplaatsen de nadruk naar een optimale prijs-kwaliteitverhouding en lage beheerkosten, met oog voor de voordelen en waarde voor onze klanten.

 Het succes van deze nieuwe strategische benadering van samenwerking meten we op basis van vier pijlers:

1. Innovatie: we dagen onze partners uit om innovatieve oplossingen te presenteren die vooroplopen in de branche;
2. Grip op Kwaliteit: we streven naar een onwrikbare controle op de kwaliteit van de geleverde diensten en materialen;
3. Grip op Planning en Capaciteit: een strakke controle op planning en capaciteit is cruciaal voor het succes van onze projecten;
4. Een lagere TCO (Total Cost of Ownership): we richten ons op het minimaliseren van de totale eigendomskosten, waarbij we streven naar een optimale balans tussen kosten en prestaties.

Daarnaast verdelen we het werk na de selectie aan de hand van de volgende woningtypes:

• Hoogbouw met lift;
• Hoogbouw zonder lift;
• Grondgebonden inclusief duplex;
• Monumentaal;
• Afgeleide producten (zoals flexwoningen, studentenhuisvesting en woonwagens).

In 2023 hebben we met succes een pilot gedraaid voor specialisten, waarbij we bovenstaande pijlers direct hebben ingevoerd. De ervaringen uit deze pilot hebben we vervolgens benut om de generieke uitvraag in de markt te zetten, wat eind 2023 is gerealiseerd. Deze continue cyclus van evaluatie, verbetering en implementatie versterkt onze positie en bevordert de synergie met onze partners. Hierdoor bieden we niet alleen een uitnodiging voor samenwerking, maar ook een commitment voor duurzaam succes.