7. Governanceverslag 2021: Vooruit met visie en vernieuwing

DeltaWonen heeft haar Governancestructuur ingericht volgens het tweelagenbestuursmodel. Er is 1 raad van commissarissen (RvC). Deze bestond op 31 december 2021 uit 7 leden en 1 commissaris in opleiding. Het bestuur bestaat uit 1 directeur-bestuurder.

Raad van commissarissen
De RvC houdt toezicht op het beleid van het bestuur en de algemene gang van zaken binnen deltaWonen. De raad adviseert het bestuur gevraagd en ongevraagd, is verantwoordelijk voor de benoeming (en eventuele schorsing of ontslag) van de bestuurders en stelt hun beoordeling en arbeidsvoorwaarden vast. Ook geeft de RvC de accountant opdracht voor de controle van de jaarstukken.

Bij de vervulling van hun taak richten de commissarissen zich naar het belang van deltaWonen, naar het te behartigen maatschappelijke belang en naar het belang van de betrokken belanghebbenden.

De RvC handelt op basis van de bevoegdheden die in de statuten zijn omschreven. De werkwijze van de raad is beschreven in het reglement van de RvC.

Bestuur
Het bestuur bestuurt de stichting en is verantwoordelijk voor de naleving van alle relevante wet- en regelgeving. Ook is het bestuur verantwoordelijk voor de realisatie van de doelstellingen, de strategie, de financiering, het beleid en de daaruit voortvloeiende resultaten. Hierover legt het bestuur verantwoording af aan de RvC en levert hen op tijd de noodzakelijke gegevens aan om hun toezichtstaak goed te kunnen vervullen.

Bij de vervulling van zijn taak en bevoegdheden richt het bestuur zich op het doel en het belang van de stichting. Dit doet het bestuur in het licht van zijn volkshuisvestelijke en maatschappelijke doelstelling. Daarvoor weegt het de belangen af van de direct betrokkenen van de stichting.

Het bestuur is verantwoordelijk voor het beheersen van de risico’s die zijn verbonden aan de activiteiten van deltaWonen. Hiervoor ontwikkelde en implementeerde het een intern risicobeheersings- en controlesysteem. De bestuurder onderhoudt en bespreekt dit systeem met de RvC en de auditcommissie. De taken en bevoegdheden van het bestuur staan in de statuten. Een nadere uitwerking hiervan staat in het bestuursreglement.

Voor een aantal (materiële) besluiten van de bestuurder zijn met de RvC aanvullende afspraken gemaakt over zijn voorafgaande goedkeuring. Het gaat om besluiten die niet in overeenstemming zijn met de begroting.

Toezichtsvisie
De visie op toezichthouden ligt vast in de gezamenlijke visie van bestuur en RvC op besturen en toezichthouden. Deze visie is in 2021 geactualiseerd. Het bestuur en de RvC vervullen verschillende rollen, van waaruit ze dezelfde doelstelling nastreven. Bij dit dynamische samenspel rondom strategie, realisatie en toezicht geldt deze visie op besturen en toezichthouden als leidraad.

In de visie op besturen en toezichthouden beschrijft de RvC hoe er invulling wordt gegeven aan de 3 rollen van de RvC (toezichthouden op het bestuur, klankbord voor het bestuur en werkgever voor het bestuur), het samenwerken met stakeholders en de samenwerking met het bestuur.

Commissies
Conform het reglement kent de RvC tenminste 2 commissies: de auditcommissie en de governance- en remuneratiecommissie. Zij werken op basis van separate reglementen en adviseren de raad over de onderwerpen die binnen hun taakgebied vallen. Ook bereiden ze de besluitvorming van de raad voor. Dit laat de verantwoordelijkheid voor de besluitvorming van en door de raad onverlet.

Verderop in het Governance jaarverslag volgt een beschrijving van het aantal vergaderingen met de belangrijkste onderwerpen die daar aan de orde zijn gekomen. In hoofdstuk 7. 2 (Verslag vanuit de toezichthoudende rol) voor wat betreft de auditcommissie.  En in hoofdstuk 7.3 (Verslag vanuit de werkgeversrol) voor wat betreft de governance- en remuneratiecommissie. De personele samenstelling van de commissies staat in hoofdstuk 7.6 .

Auditcommissie
De auditcommissie ondersteunt de RvC bij het houden van toezicht. Bijvoorbeeld met betrekking tot de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen en compliance, de financiële informatieverschaffing en de naleving van aanbevelingen en opvolging van opmerkingen van de concerncontroller en de externe accountant. Daarnaast adviseert de auditcommissie de raad over zijn taak en bereidt de besluitvorming daaromtrent voor. Ten slotte adviseren de auditcommissie en het bestuur de RvC over de beoordeling van het functioneren van de externe accountant waarna de RvC tot een besluit komt.

Governance- en remuneratiecommissie
De governance- en remuneratiecommissie ondersteunt de RvC bij het vervullen van zijn werkgeversrol en adviseert over de werving, selectie, (her)benoeming, beoordeling en bezoldiging van bestuurders en leden van de RvC. Verder houdt deze commissie zich bezig met de advisering van de RvC over het toezicht op de naleving van de governance wet- en regelgeving en het toezicht op de werking van de interne gedragscodes, zoals de integriteitscode en de klokkenluidersregeling. Ook bereidt deze commissie de besluitvorming van de RvC over deze onderwerpen voor.

Onderwerpen als strategie, de veranderende maatschappelijke rol van woningcorporaties, de verbinding met stakeholders en de samenwerking met huurdersorganisaties zijn niet apart belegd in een commissie. Deze worden in de voltallige raad besproken. 

Naleving Governancecode in 2021
Eind 2021 voldeed deltaWonen aan de meeste bepalingen van de Governancecode Woningcorporaties 2020. Er werd niet (geheel) voldaan aan 1 pas toe-bepaling. De bestuurder voldeed niet aan de norm om over een periode van  kalenderjaren (2019-2020-2021) 108 PE-punten te behalen. Dit wordt verder toegelicht in punt 7.6.2.7. van dit verslag.

Verder zullen we in 2022, in lijn met de Governancecode, uitvoering geven aan nog 1(openstaand) actiepunt waarna de Governancecode 2020 is geïmplementeerd binnen deltaWonen. Dit betreft het actualiseren van het aanbestedingsbeleid zodat dit aansluit op de in 2021 vastgestelde visie op opdrachtgeverschap en aanbesteding. In dit aanbestedingsbeleid zullen, net als in het huidige aanbestedingsbeleid, de beginselen van aanbesteden uit de Governancecode worden verwerkt.

Eind 2021 heeft er een gesprek plaatsgevonden met de Autoriteit Woningcorporaties in het kader van de governance-inspectie. Vastlegging van de bevindingen door de Autoriteit Woningcorporaties verwachten we in het 1^e kwartaal van 2022.

Groei en Geluk
In 2018 heeft deltaWonen het nieuwe koersdocument Groei en Geluk opgesteld. De raad heeft dit goedgekeurd. In het governance jaarverslag van 2018 is het proces van totstandkoming en de rol hierbij van stakeholders, medewerkers en RvC toegelicht. In april 2020 is Groei en Geluk geüpdatet. In deze update zijn de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties en onze geactualiseerde bedoeling, strategische doelstellingen en programma’s opgenomen. Verder staan er meer recente voorbeelden in en sluit het aan bij actuele onderwerpen als PFAS, biodiversiteit en de stikstofcrisis. De RvC keurde deze update goed in de vergadering van 4 april 2020.

In dialoog over en met stakeholders
Gedurende het jaar bespreken bestuurder en RvC van deltaWonen op welke wijze deltaWonen in contact is met de verschillende (externe en interne) stakeholders. Geregeld zijn inhoudelijke thema’s hierbij de verbindende factor. In de RvC-vergadering van 10 december 2021 is de RvC geïnformeerd over de geactualiseerde stakeholderslijst en het stakeholdermanagement in 2021. De RvC neemt jaarlijks deel aan verschillende bijeenkomsten met stakeholders. In verband met corona gingen in 2021 diverse bijeenkomsten niet door. Deze zijn doorgeschoven naar 2022. De RvC (of delen daarvan) sprak in 2021 een aantal keren afzonderlijk met interne stakeholders (Centrale Bewonersraad, MT en de OR). De waarnemingen hieruit zijn in de RvC gedeeld. Ook vond in 2021 op initiatief van de RvC weer een brede ontmoeting plaats tussen de RvC en deze interne stakeholders. Verder was de wijze van contact met stakeholders in 2021 ook een onderwerp tijdens de planning-, voortgang- en beoordelingsgesprekken van de bestuurder met de governance- en remuneratiecommissie.

Financiële continuïteit
Ieder jaar beoordeelt de raad of het voorgenomen beleid ten aanzien van de financiële continuïteit moet worden bijgesteld. Hierbij kijkt de raad of deltaWonen voldoet aan de doelstellingen met betrekking tot de financiële continuïteit en het behoud van het vermogen. In de vergadering van 10 december 2021 heeft de raad van commissarissen goedkeuring verleend aan het geactualiseerde financieel toetsingskader. Dit toetsingskader sluit aan op de normen uit het per 15 juli 2021 geüpdatete gezamenlijke beoordelingskader van de Autoriteit Woningcorporaties en Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Naast het externe beoordelingskader heeft deltaWonen in het eigen (interne) financiële toetsingskader 2 aanvullende normen aangenomen: de ICR gecorrigeerd voor onrendabele investeringen en de nominale schuld afgezet tegen de netto operationele kasstromen. Met deze aanvullende normen wordt voor elk jaar geborgd dat we voldoende liquide blijven.

Meerjarenbegroting
De RvC ontvangt jaarlijks de meerjarenbegroting met daarin informatie over het investeringsprogramma. In deze begroting staat welke initiatieven deltaWonen de komende 10 jaar wil ontplooien op het gebied van onder andere nieuwbouw, renovatie, sloop, aankoop, samenvoeging en verkoop van woningen (en eventueel ander vastgoed). Het doel is om zo de gewenste opbouw van de vastgoedportefeuille te bereiken.

De meerjarenbegroting bevat de operationele en financiële doelstellingen van deltaWonen voor het komende jaar. Er staat ook in hoe deltaWonen voldoet aan de financiële ratio’s van AW en WSW. De doelstellingen en uitgangspunten worden getoetst aan het vastgestelde (interne) financiële toetsingskader.

In de vergadering van 10 december 2021 behandelde de RvC de meerjarenbegroting 2022-2031 en keurde de begroting 2022 goed. De meerjarenbegroting 2022 - 2031 is een volgende begroting in het transitietraject van ons huidige bezit naar een CO₂-neutraal bezit in 2050. Ook is de nieuwbouw in deze meerjarenbegroting energieneutraal ingerekend. De doelstellingen van deltaWonen zijn gericht op maximaal maatschappelijk rendement. Dit altijd met de financiële continuïteit als randvoorwaarde.

Reglement Financieel Beleid en Beheer
Het Reglement Financieel Beleid en Beheer is niet gewijzigd in 2021. Het reglement vormt de basis voor de financiële sturing binnen deltaWonen.

Treasurystatuut 
Het treasurystatuut is in 2021 niet gewijzigd. In het treasurystatuut is een beschrijving opgenomen van het renterisico, het beschikbaarheidsrisico en het tegenpartijrisico. Het statuut staat ten dienste van het risicobeleid en kent geen winstoogmerk.

Fiscaal statuut
Het fiscaal statuut is niet gewijzigd in 2021. In het fiscaal statuut staan de uitgangspunten, kaders en de daarbij behorende randvoorwaarden ten aanzien van de fiscale visie, het fiscaal beleid, de fiscale processen en de organisatie- en informatiestructuur. Met het fiscaal statuut geven we ook helderheid over de afbakening van rollen, verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden.

Verbindingenstatuut
In de Woningwet 2015 is een aantal bepalingen opgenomen over verbindingen; samenwerkingsverbanden met een juridische basis waar corporaties mee te maken kunnen hebben.

DeltaWonen heeft de afgelopen jaren een actief beleid gevoerd om het aantal verbindingen te beperken. Dit heeft er in geresulteerd dat we vanaf 2018 geen verbindingen meer hebben. Het toen geldende verbindingenstatuut moest worden herzien als gevolg van wijzigingen in de woningwet. Er is destijds voor gekozen dit niet te doen en het verbindingenstatuut in te trekken. Maar, als het voor de realisatie van onze doelstellingen nodig is om een verbinding aan te gaan, dan is het belangrijk om een verbindingenstatuut hebben. Ook is in de Governancecode Woningcorporaties 2020 de verplichting opgenomen een verbindingenstatuut op te stellen. Daarom is in 2021 een nieuw verbindingenstatuut opgesteld.

Het verbindingenstatuut draagt bij aan het adequaat en transparant afwegen van het aangaan van een nieuwe verbinding en het waarborgen van de beheersing omtrent verbindingen van deltaWonen. Het verbindingenstatuut maakt onderdeel uit van de governancestructuur van deltaWonen en is gebaseerd op de statuten van deltaWonen, de Governancecode Woningcorporaties 2020 en de Woningwet zoals die ten tijde van de vaststelling van dit statuut gold. De RvC heeft in de vergadering van 18 juni 2021 het verbindingenstatuut goedgekeurd.

Auditcommissie
De auditcommissie komt voorafgaand aan de vergaderingen van de RvC bij elkaar. In 2021 heeft de auditcommissie 6 keer vergaderd. Het gaat om reguliere vergaderingen en 2 extra vergaderingen in verband met het vinden van een structurele oplossing voor de problemen bij Vestia. De bestuurder, de adjunct-directeur vastgoed, de concerncontroller en de manager bedrijfsbeheer woonden de vergaderingen van de auditcommissie bij. De externe accountant was bij de vergaderingen van mei en november (gedeeltelijk) aanwezig toen de bevindingen van de interimcontrole 2021, de jaarrekening 2020 en het accountantsverslag werden besproken. Verder heeft de auditcommissie in de vergadering van mei zonder aanwezigheid van de bestuurder overleg gehad met de externe accountant.

Belangrijke besluiten die in 2021 door de auditcommissie zijn voorbereid:

• de jaarlijkse planning- en control documenten (meerjarenbegroting 2022-2031, financieel toetsingskader 2022, jaarrekening 2020, de kwartaalrapportages en het treasuryjaarplan 2021);
• financieringsstrategie deltaWonen;
• structurele oplossing Vestia;
• implementatie strategisch programma WSW;
• verbindingenstatuut;
• visie op inkoop en aanbesteding;
• bevindingen audits Concerncontrol 2020 en het controleplan 2021;
• de audit AVG in de klantprocessen;
• de voortgang van de implementatie van aanbevelingen (voortgang AO/IC);
• diverse fasebesluiten van (vastgoed)investeringen;
• toekomstige bouwlocaties en projectrisico’s;
• fiscale risico’s en fiscale ontwikkelingen 2021;
• opgaven en middelen woningcorporaties;
• de financierbaarheid voor Daeb en niet-Daeb initiatieven;
• evaluatie en opdrachtverlenging accountant. Verder besprak de auditcommissie diverse documenten die ter kennisgeving aan de commissie waren voorgelegd.

In de vergadering van de RvC op 18 juni 2021 werden het jaarverslag, de jaarrekening en het accountantsverslag (inclusief de reactie van de bestuurder) over 2020 besproken met de bestuurder. De accountant was hierbij ook aanwezig. Hij is tijdens deze vergadering bevraagd over zijn controleverklaring van de jaarrekening. In deze vergadering stelde de RvC de jaarstukken over 2020 vast en is decharge verleend aan de bestuurder voor het door hem gevoerde bestuur over het boekjaar 2020.

De interimcontrole is uitgevoerd door de accountant in oktober 2021. De managementletter 2021 is besproken in de vergadering van de auditcommissie op 15 november 2021 en in de RVC vergadering van 10 december 2021. De bevindingen uit de managementletter worden door de auditcommissie in de vergadering van de RvC teruggekoppeld en opgenomen in een lijst met actiepunten. De voortgang van deze actiepunten stelt het management jaarlijks ter kennisgeving beschikbaar aan de RvC.

De RvC hield in 2021 op meerdere terreinen toezicht op de volkshuisvestelijke en maatschappelijke prestaties van deltaWonen. De raad:

• Nam kennis van de nieuwe meerjarige prestatieafspraken (2022-2024) vooor de gemeente Kampen en de jaarlijkse uitwerking van de prestatieafspraken in Zwolle en Oldebroek. De prestatieafspraken zijn een samenwerking tussen deltaWonen, collega-corporaties, de gemeenten en de huurdersorganisaties. De jaarschijven zijn een uitwerking van de meerjarige prestatieafspraken die deltaWonen met de andere partijen sloot. De gemeentelijke Woonvisies en de rijksprioriteiten voor de volkshuisvesting vormen een belangrijke basis onder de afspraken.
• Informeerde zich over de visie op Wonen met Zorg en heeft hier in een verdiepende sessie van de raad een gesprek over gevoerd met het managementteam en de programma-verantwoordelijken.
• Informeerde zich over de inhoud en totstandkoming van het nieuwe huurbeleid, de verkenning over de positie van middeninkomens op de woningmarkt en de mogelijke rol van deltaWonen in het middeldure huursegment.
• Informeerde zich over de huurverhoging 2021. Hierbij kreeg de raad inzicht in de prestaties van het verhuurproces. Dit is opgenomen in de ‘BI-tool’ (die inzicht geeft in de huuropbrengsten) en wordt periodiek meegenomen in de kwartaalrapportages. De raad van commissarissenis met een informatienota geïnformeerd over de genomen besluiten en het besluitvormingsproces rondom de huuraanpassing 2021. Onderdeel van het besluitvormingsproces is het advies dat de Centrale Bewonersraad geeft op de huuraanpassing. Een terugblik op de huuraanpassing 2020 is onderdeel van de informatienota. De raad nam daarbij kennis van de overschrijding van de huursom 2020 met 0,23% en de voorgestelde oplossing om dit in de huursomstijging 2022 te compenseren.

Door de betrokkenheid van de RvC bij deze onderwerpen, kon de raad beoordelen in welke mate deltaWonen op de juiste wijze invulling geeft aan het bieden van voldoende beschikbare en betaalbare woningen van een goede (energetische) kwaliteit. In de ogen van de raad besteedt deltaWonen voldoende aandacht aan leefbare wijken en geeft zij op de juiste wijze zeggenschap aan huurders, gemeenten en andere stakeholders bij het realiseren van de volkshuisvestelijke en maatschappelijke opgave.

De RvC heeft kennisgenomen van het jaarverslag 2020 van de klachtenadviescommissie. Het bestuur gaf een toelichting op de aard van de klachten, de mate van gelijke delers binnen de diverse klachten en hoe de klachten zijn opgevolgd. Een samenvatting hiervan staat in het bestuursverslag van deltaWonen.

Vanaf eind 2021 tot medio 2022 vindt de visitatie bij deltaWonen plaats over de periode 2018-2021. In maart 2021 hebben de bestuurder en de RvC een keuze gemaakt voor de visitatieaanbieder (Procorp) en zijn de voorbereidingen voor de visitatie van start gegaan. In het najaar heeft deltaWonen de vereiste documenten aangeleverd en zijn de position paper en de factsheet van onze maatschappelijke prestaties over 2018-2021 opgesteld. Op 2 november vond de kick off van de visitatie plaats in aanwezigheid van de bestuurder, het managementteam, een delegatie van de RvC, de projectleider visitatie en de visitatiecommissie. Direct na de kick-off heeft de visitatiecommissie zowel onder interne als externe stakeholders een enquête uitgezet. Op 15 december was de interne visitatiedag, waarbij de visitatiecommissie heeft gesproken met diverse geledingen uit de organisatie, namelijk met de bestuurder, het managementteam en de concerncontroller, het A-team (middenkader), de RvC, een dwarsdoorsnede van het personeel en de ondernemingsraad. Op 21 januari 2022 vond de visitatiedag met externe belanghouders plaats, waaronder wethouders en ambtenaren van de gemeenten, collega corporatiebestuurders, bestuurders van zorg- en welzijnsinstellingen en een vertegenwoordiging van een aantal vastgoedpartijen. Deze dag werd vanuit deltaWonen bijgewoond door de bestuurder, het managementteam en de concerncontroller, de RvC en een aantal medewerkers van deltaWonen. Het visitatierapport wordt voor de zomer van 2022 opgeleverd en gepubliceerd op de website van deltaWonen.

Het bestuur is verantwoordelijk voor een goede risicobeheersing. De RvC houdt hier toezicht op. Vanuit deze rol benoemde de RvC voor 2021 risico’s waar de raad extra aandacht aan wil geven. Het gaat hierbij om de projectrisico’s, de wendbaarheid van de organisatie en de belastbaarheid van de organisatie. Net als in 2020 is door de coronacrisis de wendbaarheid van de organisatie in 2021 stevig op de proef gesteld. De RvC is bij de mededelingen tijdens de RvC-vergaderingen door de bestuurder op de hoogte gebracht van de door deltaWonen getroffen maatregelen en de effecten ervan op de realisatie van de doelstellingen tijdens het thuiswerken. In 2021 is in iedere vergadering waarbij een fasedocument werd behandeld, aandacht besteed aan de projectrisico’s die deltaWonen loopt. Daarnaast is specifiek stilgestaan bij de situatie op de aanbestedingsmarkt en de schaarste voor wat betreft de grondstoffen en bouwlocaties. Bij het bespreken van de realisatie van de ambitie is ook aandacht besteed aan de belastbaarheid van de organisatie.

Eens per jaar ontvangt de RvC een voortgangsrapportage van de verbeterpunten van diverse (externe) onderzoeken over de beheersing van de processen en risico’s. De RvC ontving deze AO/IC-lijst in de vergadering van 19 maart 2021.

Fraude- en integriteitsrisico’s
Binnen de Raad, en de Auditcommissie in het bijzonder, is het afgelopen jaar extra aandacht besteed aan de risicobeheersing. In het kader van de financiële verslaglegging is de externe accountant positief over de risicobeheersing. Aandacht blijft nodig voor risicobewustzijn binnen de organisatie. De Raad heeft het belang hiervan aan de orde gesteld. Een soortgelijke waarneming was er voor wat betreft de frauderisicoanalyse. Delta Wonen besteedt situationeel en op gezette tijden aandacht aan het onderwerp integriteit. Er is een proactieve houding waar het gaat om mogelijke belangenverstrengeling van de raadsleden. Het onderwerp integriteit willen we richting de buitenwacht en externe stakeholders nog nadrukkelijker vorm geven en het onderwerp intern actief levendig houden. Met de raad van commissarissen besteden we in 2022 een themadagdeel aan integriteit.

De externe accountant wordt benoemd door de RvC na advies van de directeur-bestuurder. Accountantskantoor BDO Audit & Assurance B.V. is voor de periode 2018 tot en met boekjaar 2021 benoemd tot externe accountant van deltaWonen. De externe accountant woonde in 2021 een gedeelte van de vergaderingen bij van de auditcommissie en de RvC, waarin het onderzoek van de jaarrekening 2020 werd besproken en waarin de jaarrekening 2020 is goedgekeurd. Verder woonde de externe accountant de vergadering van de auditcommissie bij waarin de managementletter 2021 werd besproken. De accountant is tijdens de vergaderingen buiten aanwezigheid van het bestuur bevraagd over de bevindingen tijdens de interim en jaarrekeningcontrole. In 2021 is de dienstverlening van BDO geëvalueerd. Op basis hiervan is besloten gedurende de periode boekjaar 2022 tot en met boekjaar 2025 de dienstverlening door BDO voort te zetten.  

De RvC vervult de rol van werkgever voor het bestuur. Daarbij staat goed werkgever- en werknemerschap hoog in het vaandel. Samen met de bestuurder geeft de raad daar invulling aan. Dat gebeurt op een transparante wijze, waarin de dialoog centraal staat. De specifieke taken die bij deze werkgeversrol horen, zoals het selecteren, benoemen, belonen, beoordelen en eventueel schorsen of ontslaan van de bestuurder, zijn in de voorbereiding belegd bij de leden van de governance- en remuneratiecommissie. Zij voeren de werkgeversdialoog met de bestuurder en bereiden de jaarlijkse beoordelings- en beloningscyclus voor met input van de volledige raad. Het functioneren van de bestuurder is mede afhankelijk van de kwaliteit waarmee de RvC zijn werkgeversrol invult en uitvoert.

Samenstelling bestuur
De RvC is verantwoordelijk voor een goed bestuur. Deze verantwoordelijkheid vervult de raad onder meer door benoeming, schorsing, ontslag en jaarlijkse evaluatie van het bestuur. In 2021 is de samenstelling van het bestuur niet gewijzigd. Het bestuur bestond dat jaar uit 1 directeur-bestuurder, de heer E. Leideman. Hij is per 1 oktober 2008 benoemd voor een periode van 4 jaar en is per 1 oktober 2012, per 1 oktober 2016 en per 1 oktober 2020 herbenoemd, telkens voor een periode van 4 jaar. 

Met de bestuurder vindt jaarlijks een plannings-, voortgangs- en beoordelingsgesprek plaats. De RvC bespreekt tenminste 1 maal per jaar het functioneren van het bestuur en de conclusies die hieraan moeten worden verbonden. Het bestuur is hierbij niet aanwezig. De governance- en remuneratiecommissie voert daarna namens de RvC het gesprek hierover met de bestuurder.

In de vergadering van 19 maart stelde de RvC het beoordelingskader voor 2021 vast. In dit kader staat op welke onderdelen de bestuurder wordt beoordeeld.

In december 2021 is de bestuurder over 2021 beoordeeld op basis van:

• prestatieafspraken/bedrijfsvoering en resultaten;
• competenties;
• opleidings- en ontwikkelingsplan;
• diverse speerpunten;
• aanvullende aandachtspunten ingebracht door de bestuurder.

De RvC is zeer tevreden over het behaalde resultaat en de wijze waarop dit is gerealiseerd. De governance- en remuneratiecommissie legde de conclusies van de beoordeling vast in de jaarlijkse beoordelingsbrief die op 11 januari 2022 is verstuurd. 

De geldende wet- en regelgeving van de bezoldiging van bestuurders is leidend voor het te volgen bezoldigingsbeleid. In 2021 gold de Wet normering topinkomens (WNT). Per 1 januari 2021 is, conform de WNT, bezoldigingsklasse G van toepassing voor deltaWonen. Dit op basis van het aantal eenheden en de omvang van de gemeente. Deze klasse kent een bezoldigingsmaximum van € 197.000,-. De beloning van de bestuurder is op dit bezoldigingsmaximum uitgekomen.

Een specificatie en verdere toelichting van de bezoldiging van de bestuurder staat in de jaarrekening 2021. Op grond van de beoordeling over 2021 is door de RvC een aanvulling toegekend op het salaris van € 8.827 tot aan het maximum van de WNT.

DeltaWonen heeft de bestuurder geen aandelen, persoonlijke leningen, financiële garanties of andere financiële voordelen verstrekt die niet vallen onder het beloningsbeleid.

De wet- en regelgeving bevat geen verplichting om periodiek de onafhankelijkheid van het bestuur vast te stellen. Desondanks wil de RvC vanuit het oogpunt van ‘good governance’ dit onderwerp periodiek aan de orde stellen in zijn bijeenkomsten.

In de vergadering van maart 2021 stelde de RvC de onafhankelijkheid van de bestuurder vast. Onder meer op basis van de zogenaamde (getekende) onafhankelijkheidsverklaring waarin de wettelijke verenigbaarheden en het overzicht van nevenfuncties zijn opgenomen.

De governance- en remuneratiecommissie vergaderde in 2021 3 keer. De bestuurder en de bestuurssecretaris woonden de vergaderingen van de governance- en remuneratiecommissie bij.

Belangrijke besluiten die in 2021 door de governance- en remuneratiecommissie zijn voorbereid:

• beoordelingskader RvC 2021 (inhoud) en 2022 (proces);
• honorering leden RvC 2022;
• commissarissen en BTW;
• herbenoemingen R.W.M. Takken en H.B.A. Grootelaar;
• benoeming M.C.E. van der Vleuten en F.J. Siderius;
• benoeming ‘commissaris in opleiding’;
• integriteitsscreening RvC-leden en bestuurder;
• opvolging J.A. Braam als vicevoorzitter RvC en voorzitter governance- en remuneratiecommissie (per 1 januari 2022) en benoeming lid governance- en remuneratiecommissie (per 1 januari 2022);
• stappenplan herbenoeming J. Veuger;
• finale decharge J.A. Braam;
• omvang van de RvC;
• samenstelling commissies en rooster van aftreden RvC;
• opleiding- en ontwikkelplan RvC 2021;
• PE-punten RvC 2021 en 2022;
• thema’s RvC 2021;
• governancejaaragenda RvC 2022;
• beoordelingskader bestuurder 2021 (inhoud) en 2022 (proces);
• vergoeding bestuurder 2021 en 2022 en vaste onkostenvergoeding bestuurder;
• beoordeling functioneren en belonen bestuurder;
• werking managementteam/risico’s continuïteit;
• visie op besturen en toezichthouden;
• naleving Governancecode in 2020;
• statutenwijziging;
• rapportage klokkenluidersregeling;
• analyse Aedes-benchmark;
• doorontwikkeling stakeholdermanagement en verantwoording stakeholdermanagement 2021.

De cultuur van deltaWonen kenmerkt zich door 4 kernwaarden: professioneel, verbindend, respectvol en verrassend. Dit brengt een open en transparante cultuur met zich mee. Met de implementatie van het koersdocument Groei en Geluk is er binnen de organisatie naast aandacht voor zingeving en plezier ook aandacht voor voldoening. Het drieluik zingeving, voldoening en plezier is de basis voor (werk)geluk. Dat er vanuit de kernwaarden en binnen een open en transparante cultuur gewerkt wordt aan de invulling van Groei en Geluk merkt de RvC in de contacten met medewerkers (via de lunchbijeenkomsten), de ondernemingsraad en het management. Ook in de contacten met de bestuurder ervaart de raad vertrouwen en ruimte voor reflectie en tegenspraak. 

DeltaWonen heeft een integriteitscode en klokkenluidersregeling. Beide documenten zijn gepubliceerd op de website van deltaWonen.

Integriteitscode
De integriteitscode bevat een omschrijving van de (kern)waarden en normen die gelden voor de medewerkers van deltaWonen. In de arbeidsovereenkomsten van medewerkers staat een verwijzing naar de integriteitscode. De bestuurder en commissarissen tekenen vanaf 2019 een integriteitsverklaring en zijn daarop aanspreekbaar. Hiermee geven de bestuurder en commissarissen aan dat zij zich binden aan de integriteitscode en deze zullen toepassen. Ook van stakeholders van deltaWonen wordt verwacht dat zij zich houden aan de normen en waarden die staan beschreven in de code.

Klokkenluidersregeling
De klokkenluidersregeling is bedoeld voor gevallen waarin de geadviseerde routes voor het bekendmaken van misstanden, zoals in de integriteitscode omschreven, niet effectief blijken. Door deze regeling kan iedere medewerker misstanden melden. Deze meldingen nemen we serieus en behandelen we volgens een bepaalde procedure. Ook garandeert de regeling dat de medewerker die ‘aan de bel trekt’ (de klokkenluider) geen negatieve gevolgen ondervindt van de melding.

Er is in 2021 geen gebruikgemaakt van de klokkenluidersregeling. De bestuurder stelde in 2021, zoals de klokkenluidersregeling voorschrijft, een rapportage op over het beleid over en het omgaan met het melden van vermoedens van misstanden en de uitvoering van de klokkenluidersregeling. Na instemming van de ondernemingsraad is de rapportage ter kennisgeving voorgelegd aan de RvC.

Geen belangenverstrengeling
Elke vorm en schijn van belangenverstrengeling tussen deltaWonen en de bestuurder wordt vermeden. Het bestuursreglement bevat een verdere uitwerking van dit belangrijke uitgangspunt. In dit document is ook de handelwijze in geval van belangenverstrengeling vastgelegd. In 2021 waren er geen transacties met de bestuurder die tot tegenstrijdige belangen leidden. Ook vervult de bestuurder geen nevenfunctie die onverenigbaar is met het lidmaatschap van het bestuur.

De bestuurder vervulde in 2021 de volgende nevenfuncties:

• voorzitter Stichting Regio Zwolle United (vanaf 1 juli 2014, onbezoldigd);
• voorzitter Stichting Auto en Motorrally Zwolle (vanaf 2011, onbezoldigd);
• commissaris Stichting Carinova (vanaf 1 februari 2020, bezoldigd);
• voorzitter Stichting IJssellandrally (vanaf 1 februari 2021, onbezoldigd);
• voorzitter dagelijks bestuur Groot Zwolle (vanaf 24 september 2021, onbezoldigd).

Jaarlijks, of wanneer daar eerder aanleiding toe is, spreekt de bestuurder met de governance- en remuneratiecommissie over de (risico’s ten aanzien van) continuïteit van het bestuur, de organisatie en de RvC. Ook staan de RvC en de commissie stil bij bestuursmodellen en strategieën, belasting van de organisatie in relatie tot de ambitie en de balans RvC-Bestuur-MT. De commissie heeft dit in haar vergadering van 12 november besproken met de bestuurder en haar bevindingen gedeeld in de reguliere vergadering van 10 december. De conclusie van de commissie is dat de continuïteit voor nu en de korte termijn geborgd is. 

Tijdens de beleidsmiddag op 8 oktober 2021 heeft de RvC, onder begeleiding van een externe partij, gesproken over de rol van de RvC richting externe en interne stakeholders van deltaWonen. De RvC is van mening de 3 wettelijke rollen niet goed te kunnen vervullen als er niet óók voldoende kennis is van wat er leeft en speelt onder de stakeholders van deltaWonen. De samenleving verandert in hoog tempo en onder stakeholders groeit de behoefte om invloed uit te oefenen op de corporatie. De raad vindt het dan ook belangrijk om in goed vertrouwen en in verbinding met elkaar, het bestuur en de omgeving de toekomst van deltaWonen professioneel vorm te geven. Dat lukt alleen in een open dialoog vanuit vertrouwen en respect. De verdere uitwerking van deze visie is opgenomen in de visie op besturen en toezichthouden. Deze visie is vastgesteld in de RvC-vergadering van 10 december 2021.

De raad oriënteert zich op wat er speelt onder de interne stakeholders en de externe stakeholders in het lokale werkveld van deltaWonen. Op de jaarlijkse deltaWonen stakeholders-events ontmoeten de leden van de RvC de belangrijkste externe stakeholders en gaat de RvC met hen in gesprek over actuele onderwerpen en ontwikkelingen. Vanwege corona konden diverse bijeenkomsten met interne en externe stakeholders van deltaWonen helaas niet plaatsvinden, waaronder de jaarlijkse stakeholderbijeenkomst en de themalunches met medewerkers.

Wel vond in 2021 de Brede Ontmoeting plaats tussen raad, bestuur, managementteam, ondernemingsraad en de Centrale Bewonersraad. Tijdens deze bijeenkomst is gesproken over huurdersparticipatie. Hiervoor waren gastsprekers uit de bancaire wereld en de zorg uitgenodigd. Ook ging de raad, zoals elk jaar, het gesprek aan met de ondernemingsraad en de Centrale Bewonersraad (zie hoofdstuk 7.8.3 van dit jaarverslag). Verder is er contact met het MT, omdat MT-leden ook aan tafel zitten bij de RvC-vergaderingen. In september vond er een fietsexcursie plaats voor RvC, bestuurder en MT waarbij diverse projecten/bezit van deltaWonen in Zwolle (o.a. vanuit de versnellingsactie) zijn bezocht. Op locatie waren medewerkers van deltaWonen aanwezig om een toelichting te geven.

Door deelname van de RvC aan bovengenoemde bijeenkomsten en gevoerde dialogen heeft de RvC goed kunnen waarnemen (horen, zien, voelen, lezen, etc.) wat er in 2021 leefde en speelde in de omgeving van deltaWonen.

De RvC-leden stonden vanuit hun reguliere functie op verschillende manieren vrijwel dagelijks in verbinding met ontwikkelingen op het gebied van wonen, zorg en welzijn, openbaar bestuur en onderwijs - zowel lokaal als landelijk (bijvoorbeeld door bijeenkomsten van Aedes of de VTW bij te wonen). 

De RvC werkt met een profielschets - gerelateerd aan zijn omvang, samenstelling en activiteiten - om de gewenste deskundigheid en achtergrond van de leden te waarborgen. De profielschets is gepubliceerd op de website van deltaWonen.

In de profielschets staat dat in de RvC diverse specifieke deskundigheden aanwezig moeten zijn om het brede spectrum van de woningcorporatie te kunnen overzien. De raad functioneert immers het best bij een goede teamsamenstelling en diversiteit. Ook op dit gebied bevat de profielschets diverse criteria. 

Herbenoemingen
In 2021 werden 2 commissarissen herbenoemd als commissaris, namelijk de heer R.W.M. Takken (per 1 september 2021) en de heer H.B.A. Grootelaar (per 3 november 2021). De herbenoeming van de heer Takken vond plaats op voordracht van de Centrale Bewonersraad (CBR). Ten aanzien van de herbenoeming van de heer Grootelaar, de voorzitter van de RvC, hebben zowel de ondernemingsraad als de CBR een positief advies uitgebracht. Ook hebben we voor beide herbenoemingen een positieve zienswijze ontvangen van de Minister.

Benoemingen
In 2021 werden2 commissarissen benoemd als commissaris, namelijk mevrouw M.C.E. van der Vleuten op het profiel klant en wonen (per 1 januari 2022) en mevrouw F.J. Siderius op het profiel vastgoed en financiën (per 1 maart 2022). Mevrouw van der Vleuten is benoemd op voordracht van de CBR. De ondernemingsraad heeft een positief advies gegeven ten aanzien van de voorgenomen benoeming van mevrouw Siderius. Van de Minister ontvingen we een positieve zienswijze op beide (voorgenomen) benoemingen.

De 2 nieuwe leden van de RvC zijn geworven op basis van een openbare werving- en selectieprocedure en op basis van de door de RvC vastgestelde profielschets. De vacatures zijn gepubliceerd op de website van deltaWonen en openbaar gesteld in 2 landelijke dagbladen. Bij de werving- en selectieprocedure trokken de CBR en de governance- en remuneratiecommissie gezamenlijk op, onder meer door gezamenlijk een extern bureau in te schakelen dat de procedure heeft begeleid. De selectiecommissie bestond bij de vacature op het profiel klant en wonen uit 2 leden van de CBR, de plaatsvervangend voorzitter van de governance- en remuneratiecommissie, een lid van de RvC (‘huurderscommissaris’) en de bestuurder (als adviseur). Bij de vacature op het profiel vastgoed en financiën bestond de selectiecommissie uit de voorzitter van de raad van commissarissen, de plaatsvervangend voorzitter van de governance- en remuneratiecommissie, een lid van de auditcommissie, 2 bestuursleden van de CBR en de bestuurder (als adviseur).

De benoemingen en herbenoemingen vonden plaats op basis van procedures die aansluiten bij het reglement werving, selectie en (her)benoeming lid RvC. 

Van 1 januari 2021 tot en met 31 december 2021 waren de volgende personen lid van de RvC van deltaWonen:

De RvC is van oordeel dat de raad voldoende divers is als het gaat om deskundigheid en competenties. De samenstelling en deskundigheid van de raad sluit aan bij de beschrijving daarvan in de profielschets van de RvC.

De RvC is zo samengesteld dat de leden ten opzichte van elkaar, de bestuurder en welk deelbelang dan ook, onafhankelijk en kritisch kunnen functioneren. Zo kan de raad zijn taak naar behoren vervullen. De leden van de raad hebben geen nevenfuncties die tegenstrijdig zijn aan het belang van deltaWonen. Dat geeft de waarborg dat zij op een onafhankelijke wijze tot een oordeel kunnen komen.

Onafhankelijkheidsverklaring
Begin 2021 tekenden de leden van de RvC een onafhankelijkheidsverklaring, waarin de wettelijke onverenigbaarheden zijn opgenomen. Ook vulden alle commissarissen een overzicht in met nevenfuncties. In de vergadering van maart 2021 stelde de raad de onafhankelijkheid van de leden van de RvC vast. De heer Van Moerkerk was ook lid van de RvC van Stichting De Woonmensen. Dat is een andere woningcorporatie in dezelfde woningmarktregio als deltaWonen. Aangezien er geen enkele relatie is tussen beide corporaties, was er geen belemmering om de onafhankelijkheid van de heer Van Moerkerk vast te stellen.

Integriteitsscreening
De RvC hecht veel waarde aan integriteit en een goede reputatie. De leden van de raad die vóór de inwerkingtreding van de Herzieningswet (2015) zitting hadden in de raad, zijn benoemd na een pre-employmentscreening (op het gebied van onafhankelijkheid en integriteit) door een extern bureau. Vanaf de inwerkingtreding van de herziene Woningwet worden leden benoemd en herbenoemd na een positieve zienswijze van de minister. Dit komt voort uit een goed doorlopen fit- en propertest. Aanvullend daarop doorlopen alle commissarissen een extra (integriteits)screening. Zo ook de commissarissen die in 2021 zijn aangetreden. Deze screening is uitgevoerd door een extern bureau.

De leden van de RvC hechten grote waarde aan aanspreekbaarheid. Iedereen kan zich tot hen wenden wanneer daartoe aanleiding is.

Om de toezichthoudende taak goed te kunnen vervullen, liet de RvC zich regelmatig mondeling en schriftelijk door de bestuurder informeren. De verkregen informatie had betrekking op de maatschappelijke prestaties en financiële resultaten in relatie tot de beoogde doelen, relevante externe ontwikkelingen en de wensen en behoeften van stakeholders.

Rapportages
De RvC ontvangt ieder kwartaal een rapportage met financiële, operationele en volkshuisvestelijke informatie. In deze rapportages staan de prestaties en informatie over de realisatie en de eindejaarsprognose in relatie tot de ambitie. De RvC laat zich ook informeren door relevante stakeholders binnen en buiten de organisatie. Bijvoorbeeld door de huurdersorganisatie, de ondernemingsraad en de accountant.

De RvC vindt het belangrijk verbinding te houden met de interne en externe stakeholders binnen zijn toezichthoudende rol (zie hoofdstuk 7.5). Ook halen de leden van de RvC zelf informatie op, onder andere bij de VTW (Vereniging van Toezichthouders in Woningcorporaties), Aedes, diverse (sectorgerelateerde) bijeenkomsten en eigen netwerkcontacten.

Het introductieprogramma voor nieuwe leden van de RvC maakt onderdeel uit van het introductie- en opleidingsprogramma. De commissarissen die per 1 januari en 1 maart 2022 aantreden, doorlopen dit programma in 2022. 

De leden van de RvC zijn lid van de Vereniging van Toezichthouders in Woningcorporaties (VTW).

Op 3 december 2021 is het eigen functioneren van de raad en dat van individuele leden besproken tijdens de jaarlijkse zelfevaluatie. Dit jaar vond deze evaluatie plaats onder (externe) begeleiding. Ter voorbereiding zijn alle commissarissen en de bestuurder telefonisch geïnterviewd. Dit op basis van een vooraf ingevulde vragenlijst. Daarnaast heeft de voorzitter alle commissarissen gesproken over hun functioneren. De voorzitter van de governance- en remuneratiecommissie sprak met alle leden over het functioneren van de voorzitter.

De zelfevaluatie had tot doel:

1. Korte bespiegeling op de ‘de wereld van het toezichthouden’:
- vergroten van de praktische kennis en ervaring van de deelnemers op het thema zelfevaluatie en de toepasbaarheid daarvan en het verder ontwikkelen van de gezamenlijke visie op toezicht en bestuur voor woningcorporatie deltaWonen.

• dynamiek;
• rol van de voorzitter;
• rol van de RvC;
• hoe verloopt de informatievoorziening die tot besluitvorming moet leiden?;
• bezoldiging RvC.

2.     Maatschappelijke functie:
-   Verduidelijken van de maatschappelijke meerwaarde voor huurders en de lokale samenleving.

De bestuurder is vanaf het onderdeel ‘de rol van de RvC’ aanwezig geweest.
Een aantal bevindingen naar aanleiding van deze zelfevaluatie:

• De RvC biedt voldoende countervailing power voor een ambitieuze directeur. Er is sprake van een gezond spanningsvelden goede, professionele samenwerking op basis van vertrouwen. Op onderdelen kan de RvC de directeur pregnanter uitdagen.
• De kwaliteiten van de leden van de RvC worden gerespecteerd. De RvC-leden streven hetzelfde doel na. Commissarissen kijken verder dan de eigen expertise. Er is duidelijke focus op integraal toezicht en discussies worden gevoerd op inhoud. Men is constructief kritisch naar elkaar.
• De relatie met commissies en interne stakeholders is goed. Het belang van informele zichtbaarheid wordt onderkend en noodzakelijk geacht om formele rollen van de RvC naar behoren in te vullen. Het is de wens om nog iets actiever betrokken te worden bij de wijkteams.
• DeltaWonen is een professioneel geleide organisatie die er goed voor staat. Het gevaar kan zijn dat er soms te veel op de automatische piloot gevaren wordt. De RvC is hier waakzaam op.
• De relatie met externe stakeholders wordt benaderd vanuit rolzuiverheid. De RvC is van mening dat een goede verbinding met de externe stakeholders een voorwaarde is om de overige rollen adequaat in te vullen.
• De RvC is van mening dat de informatievoorziening en verslaglegging van hoog niveau is en een gedegen besluitvorming gewaarborgd is. Bij de besluitvorming is er permanente aandacht voor ‘de bedoeling’ van deltaWonen; daarom is er voldoende alertheid op ‘de mens achter de stenen’ en leefbare wijken. Dit neemt niet weg dat dit nog beter zou kunnen. Bijvoorbeeld door hierbij iets meer inzicht te geven aan de onderliggende afwegingen en dilemma’s.

• De RvC is van mening dat het koersdocument Groei en Geluk voldoende ruimte biedt om toegevoegde maatschappelijke waarde te realiseren.
• Allianties zijn onontbeerlijk om de strategische doelen te realiseren. Deze hoeven uit het oogpunt van wendbaarheid niet allemaal geformaliseerd te worden en kunnen het beste benaderd worden vanuit gelijkwaardigheid en partnership.

De bestuurder en de leden van de RvC blijven hun kennis ontwikkelen door middel van trainingen en cursussen. Hiertoe stelde de RvC begin 2021 een opleidingsplan voor dat jaar vast. Met de bestuurder werden hierover afspraken gemaakt in het jaarlijkse planningsgesprek. De commissarissen en de bestuurder volgden op basis van dit plan en afspraken diverse trainingen en/of opleidingen. Verder vond op initiatief van de RvC in 2021 een benen op tafel-overleg plaats, waarbij de RvC heeft gesproken over circulariteit. De adjunct-directeur vastgoed en de projectmanager circulariteit hebben de RvC meegenomen in hun plannen en met welke dilemma’s ze daarbij worden geconfronteerd. Daarna zijn in een ronde tafel discussie enkele dilemma’s besproken en verder uitgediept.

De commissarissen voldeden aan de Permanente Educatie-systematiek van Aedes/VTW. In onderstaande tabel staan de behaalde PE-punten per commissaris.

Het contact met de CBR verloopt in de regel via de commissarissen die op voordracht van de CBR zijn benoemd. In 2021 spraken de huurderscommissarissen een keer met de CBR. Dat was tijdens een benen op tafel-overleg op 27 oktober met de nieuwe samenstelling van de CBR. Besproken zijn toen de samenstelling van de CBR, de ondersteuning door deltaWonen en meer specifieke huurder gerelateerde onderwerpen, zoals de hoge energieprijzen.

Verder is er afstemming met de CBR geweest over de werving van 2 commissarissen, waaronder één huurderscommissaris. Er was sprake van een gezamenlijk werving- en selectietraject.

De RvC is verheugd dat de CBR haar rol voortvarend oppakt. Zowel de huurders als deltaWonen hebben belang bij een goed functionerende huurdersorganisatie en de RvC zal de CBR dan ook ondersteunen waar nodig.

Daarnaast wordt de RvC tijdens elke RvC vergadering door de bestuurder en adjunct-directeur wonen geïnformeerd over ontwikkelingen bij de CBR en het overleg met de CBR. 

De voorzitter en een lid van de RvC spraken in 2021 2 keer met de ondernemingsraad. Op 18 juni in de vorm van een benen op tafel-overleg waarbij gesproken is over de rol van de OR in de plannen van medezeggenschap. Belangrijk aandachtspunt daarbij was de proactieve houding van de OR met betrekking tot thema’s.  En op 10 december in een vergadering waarbij ook de bestuurder en de bestuurssecretaris en de adjunct-directeur vastgoed aanwezig waren. De ondernemingsraad blikte daarbij terug op 2021 en keek vooruit naar 2022. Verder spraken zij over de samenwerking tussen de OR en de bestuurder. De gesprekken met de ondernemingsraad zijn gevoerd in de geest van de kernwaarden en de Governancecode. De RvC is content met de goede samenwerking tussen de ondernemingsraad en de bestuurder, met als genoemde kenmerken ‘constructief, groei, samen, betrokken en open’. 

Hoofdstuk 7.5 van dit jaarverslag bevat een overzicht van de ontmoetingen van de RvC met stakeholders in 2021. 

De gehele RvC, zoals deze actief is op de datum van dagtekening van het verslag, ondertekent het verslag van de RvC.